Een zoektocht vanuit de NME

De natuurbescherming is in het begin van deze eeuw ontstaan als beschermer van de bedreigde natuur tegen de oprukkende sociaal-economische ontwikkeling: Bij natuurbescherming gaat het van oudsher om zeldzame soorten en natuurgebieden. In termen van duurzaamheid is de klassieke uitdaging van de natuurbescherming het opeisen van een plaats voor de zeldzame natuur ten opzichte van de sociaal-economische ontwikkeling. Deze uitdaging is nog uiterst actueel. Sinds enige jaren is de natuurbescherming in ons land in het offensief; ondanks allerlei problemen neemt het areaal natuur weer toe. De plannen voor de uitbreiding van natuurgebieden lopen weliswaar achter op het schema, maar zijn wel ambitieus. Wat betreft de biodiversiteit is er nog steeds sprake van een achteruitgang; het tempo van die achteruitgang is wel afgenomen. Het huidige offensief is aanleiding tot een tweede, nieuwe uitdaging aan de Nederlandse natuurbeschermers: het realiseren van duurzaamheid binnen het natuurbeheer. De uitdaging is om ook op langere termijn het gewonnen areaal natuur en de biodiversiteit te behouden. In dit streven naar duurzaamheid komen steeds meer natuurbeschermers tot het inzicht dat het in ons zeer dicht bevolkte land onmogelijk is om voor de natuur in het offensief te gaan enkel op basis van ecologische zeldzaamheidsargumenten. Ook is duidelijk geworden, dat met regels en geld alleen de natuur niet naar het 'hart van de samenleving' gebracht kan worden. Het gaat in het natuurbeleid niet alleen om hectares en soorten, maar ook om verbetering van milieucondities en ruimtelijke samenhang. Allemaal zaken die sterk afhankelijk zijn van het denken en doen van mensen.
Samenvattend kan worden gesteld dat nu breed gedragen wordt dat wie geen oog heeft voor mensen en hun wensen ten aanzien van de natuur, is gedoemd te stranden. De nota Natuur voor mensen, mensen voor natuur (De nota Natuur, bos en landschap in de 21ste eeuw (NBL21) geeft dit inzicht weer: de aanpak van het natuurbeleid moet evenzeer gericht zijn op natuur als op mensen. In de nota staat: "Met 'natuur voor mensen' wordt bedoeld dat natuur moet aansluiten bij de wensen van mensen en goed bereikbaar, toegankelijk en bruikbaar moet zijn. 'Mensen voor natuur' betekent dat natuur door mensen beschermd, beheerd en ontwikkeld wordt. Hoe grillig en 'vrij' de natuur ook is: de natuur kan niet zonder de zorg van mensen." Het is niet verstandig om beleid alleen te baseren op maatregelen die zich richten op de omgeving van mensen. Het is verstandig om ook de mens zelf in ogenschouw te nemen. Dat de mens weer nadrukkelijker in beeld moet wordt nu in zowel beleid als in de praktijk onderkend. Niet alleen de vraag 'hoe is de natuur? is relevant, maar wellicht nog meer de vraag 'hoe is de mens?' Het essay Natuur en Deugdenethiek gaat op beide vragen in en probeert er een verbinding tussen beide vraagstukken te leggen. Het is daardoor een inspiratiebron voor zowel de beleidspraktijk ten aanzien van de groene ruimte als de praktijk van de natuur-en milieueducatie (NME). In deze bijdrage wordt geprobeerd om deze inspiratie te vertalen naar een mogelijke rol van NME bij vraagstukken rondom de Groene Ruimte. Centraal staat hierbij de vraag hoe de mens meer in beeld kan worden gebracht om een duurzame natuur tot stand te brengen. Allereerst wordt nader ingegaan op de wensen van mensen ten aanzien van hun leefomgeving. In het essay Natuur en Deugdenethiek wordt daarbij het gedachtegoed van Otto Friedrich Bollnow tot leven gewekt. We volgen Bollnows opvatting dat geborgénheid voor de mens centraal staat, en gaan na wat dit betekent voor het vraagstuk van een duurzame inrichting van de ruimte. Vervolgens wordt ingegaan op NME en de mogelijke rol die NME kan spelen bij (beleids)processen die zich richten op het realiseren van een goede leefomgeving. Enkele concrete ideeën voor een nieuwe aanpak worden uitgewerkt.